Śmierć teściowej oznacza nie tylko trudne przeżycia, lecz także konieczność szybkiego załatwienia spraw rodzinnych i organizacyjnych. Pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę przysługuje w takiej sytuacji 1 dzień płatnego zwolnienia od pracy, który można przeznaczyć na udział w pogrzebie i załatwienie najpilniejszych formalności.
Po śmierci teściowej przysługuje jeden płatny dzień wolny
- Wymiar wynosi 1 dzień w razie zgonu i pogrzebu teściowej.
- Zwolnienie jest płatne i nie pomniejsza urlopu wypoczynkowego.
- Uprawnienie dotyczy pracowników objętych przepisami prawa pracy, a nie każdej osoby wykonującej pracę.
- Pracodawcę trzeba powiadomić możliwie szybko, najlepiej przed rozpoczęciem pracy.
- Dokument potwierdzający zgon można zwykle dostarczyć zgodnie z zasadami obowiązującymi w zakładzie pracy.
Ile wolnego przysługuje po śmierci teściowej
W przypadku śmierci i pogrzebu teściowej pracownikowi przysługuje 1 dzień zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Potocznie mówi się o urlopie okolicznościowym, choć formalnie jest to zwolnienie od pracy wynikające z przepisów wykonawczych do Kodeksu pracy.
Ten dzień nie jest częścią urlopu wypoczynkowego. Nie trzeba więc odejmować go od puli 20 albo 26 dni urlopu. Pracodawca rozlicza nieobecność jako usprawiedliwione, płatne zwolnienie, pod warunkiem że rzeczywiście zachodzi wskazana w przepisach okoliczność.
W praktyce chodzi o jeden dzień pracy wynikający z grafiku pracownika. Jeżeli ktoś pracuje na zmiany albo ma nierównomierny rozkład czasu pracy, dzień wolny odnosi się do zaplanowanego czasu pracy, a nie do dowolnych 24 godzin.
| Okoliczność | Wymiar zwolnienia |
|---|---|
| Zgon i pogrzeb teściowej albo teścia | 1 dzień |
| Zgon i pogrzeb własnej matki lub ojca | 2 dni |
| Zgon i pogrzeb małżonka albo dziecka | 2 dni |
| Zgon i pogrzeb babki, dziadka, siostry albo brata | 1 dzień |
To ważne rozróżnienie, ponieważ dla jednego z małżonków zmarła osoba może być matką, a dla drugiego teściową. W pierwszym przypadku wymiar wynosi 2 dni, w drugim 1 dzień.
Kto może skorzystać z tego uprawnienia
Zwolnienie przysługuje osobie, która podlega przepisom prawa pracy, przede wszystkim pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę. Podobne zasady mogą obejmować osoby zatrudnione na podstawie powołania, wyboru albo mianowania, zależnie od podstawy zatrudnienia i przepisów szczególnych.
Osoba pracująca wyłącznie na umowie zlecenia lub umowie o dzieło nie ma automatycznie prawa do tego dnia wolnego. W takim przypadku możliwość nieobecności zależy od treści umowy, ustaleń ze zleceniodawcą albo regulaminu obowiązującego w danej organizacji.
Prawo dotyczy zgonu i pogrzebu teściowej. Sam fakt choroby, pobytu w szpitalu czy konieczności pomocy rodzinie nie uruchamia tego konkretnego uprawnienia. Jeżeli potrzebna jest dłuższa nieobecność, trzeba rozważyć urlop wypoczynkowy, urlop bezpłatny albo indywidualne zwolnienie uzgodnione z pracodawcą.
Co w przypadku rozwodu albo separacji
Sytuacje rodzinne nie zawsze są proste. Przy rozwodzie, separacji albo śmierci byłej teściowej mogą pojawić się wątpliwości dotyczące interpretacji przepisów. Nie radzę samodzielnie zakładać, że uprawnienie na pewno przysługuje albo na pewno nie przysługuje. Najbezpieczniej przedstawić kadrom stan faktyczny i poprosić o potwierdzenie podstawy zwolnienia.
Jeżeli teściowa pozostawała na utrzymaniu pracownika albo pod jego bezpośrednią opieką, może mieć znaczenie także ta odrębna przesłanka. W takim przypadku warto opisać sytuację dokładnie, zamiast ograniczać się do samego określenia relacji rodzinnej.
Jak zgłosić nieobecność w pracy
O śmierci teściowej należy powiadomić przełożonego lub dział kadr tak szybko, jak jest to realnie możliwe. W nagłej sytuacji wystarczy telefon, wiadomość e-mail albo komunikat w firmowym systemie. Później pracodawca może poprosić o formalny wniosek.
Przepisy nie wskazują jednego obowiązkowego formularza. Wniosek powinien jednak zawierać dane pracownika, wskazanie dnia nieobecności oraz informację, że powodem jest zgon i pogrzeb teściowej.
Prosta treść może wyglądać tak:
„Zwracam się z wnioskiem o udzielenie zwolnienia od pracy w wymiarze 1 dnia, w dniu [data], z powodu zgonu i pogrzebu mojej teściowej. Proszę o usprawiedliwienie nieobecności z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.”
Jeśli data pogrzebu przypada w dzień wolny zgodnie z grafikiem, trzeba ustalić z pracodawcą dzień roboczy, który będzie bezpośrednio związany z tą sytuacją. Ja zalecam zrobić to od razu, ponieważ późniejsze tłumaczenie, dlaczego wolne przypadło kilka dni przed albo po ceremonii, może niepotrzebnie skomplikować rozliczenie.
Jakie dokumenty może poprosić pracodawca
Pracodawca może oczekiwać dokumentu potwierdzającego zgon oraz relację rodzinną. W praktyce może chodzić o odpis lub kopię aktu zgonu, zawiadomienie o pogrzebie albo inny dokument pozwalający usprawiedliwić nieobecność.
Nie zawsze da się zdobyć dokument jeszcze przed pogrzebem. Jeżeli rodzina jest w trakcie organizacji ceremonii, najlepiej poinformować o tym kadry i ustalić, kiedy dokument zostanie dostarczony. Nie warto zwlekać ze zgłoszeniem nieobecności tylko dlatego, że nie ma się jeszcze aktu zgonu.
Zakres wymaganych dokumentów może różnić się w zależności od procedur zakładu pracy. Z mojego punktu widzenia rozsądne jest przekazanie wyłącznie informacji potrzebnych do potwierdzenia prawa do zwolnienia, bez udostępniania pracodawcy nadmiarowych danych rodzinnych.
Kiedy wykorzystać dzień wolny i jak go rozliczyć
Przepisy nie wyznaczają sztywnego terminu, w którym trzeba wykorzystać zwolnienie. Nie oznacza to jednak, że można zachować je na dowolny moment w roku. Powinno pozostawać w bezpośrednim związku ze śmiercią i pogrzebem, na przykład obejmować dzień ceremonii albo dzień potrzebny na załatwienie formalności.
Jeżeli pracownik dowiedział się o śmierci tuż przed rozpoczęciem zmiany, powinien przekazać informację przełożonemu natychmiast. Nagłość zdarzenia uzasadnia późniejsze dostarczenie dokumentów, ale nie zwalnia z obowiązku poinformowania zakładu pracy o nieobecności.
Niewykorzystany dzień nie przechodzi na kolejny rok i nie zamienia się w ekwiwalent pieniężny. To zwolnienie związane z konkretnym zdarzeniem, a nie dodatkowa pula urlopu do wykorzystania w dogodnym terminie.
Przeczytaj również: Formalności po śmierci męża - Jak załatwić krok po kroku?
Co zrobić, gdy pracodawca odmawia
Jeżeli spełnione są ustawowe warunki, pracodawca powinien udzielić zwolnienia. Nie może samodzielnie zamienić go na urlop wypoczynkowy ani uzależniać zgody od znalezienia zastępstwa, choć może poprosić o prawidłowe udokumentowanie przyczyny.
W razie odmowy najlepiej poprosić o wskazanie przyczyny na piśmie i zachować korespondencję. Gdy problem nie zostanie rozwiązany, można skonsultować sprawę z Państwową Inspekcją Pracy albo prawnikiem prawa pracy.
Czego nie mylić z urlopem okolicznościowym
Jednodniowe zwolnienie po śmierci teściowej nie jest świadczeniem pogrzebowym ani zasiłkiem wypłacanym przez ZUS. To uprawnienie pracownicze finansowane przez pracodawcę w formie zachowanego wynagrodzenia.
Osobno mogą występować kwestie związane z kosztami pogrzebu, zasiłkiem pogrzebowym albo świadczeniami po zmarłej osobie. Ich uzyskanie zależy między innymi od tego, kto poniósł koszty ceremonii, jaki status miała osoba zmarła oraz czy wniosek składa się do ZUS, KRUS albo innej właściwej instytucji.
Nie należy też automatycznie korzystać ze zwolnienia lekarskiego tylko dlatego, że śmierć bliskiej osoby wywołała silne emocje. Jeżeli stan psychiczny uniemożliwia pracę, o niezdolności do pracy decyduje lekarz. W pozostałych przypadkach właściwym rozwiązaniem jest zwolnienie okolicznościowe albo uzgodnienie innej formy nieobecności.
Przy organizacji pogrzebu najważniejsze jest szybkie uporządkowanie dwóch spraw: przekazanie pracodawcy informacji o nieobecności oraz ustalenie, jaki dokument trzeba dostarczyć później. Jeden płatny dzień nie rozwiązuje wszystkich problemów, ale pozwala legalnie odsunąć obowiązki zawodowe i zająć się rodziną bez sięgania po urlop wypoczynkowy.
